Home » Tin tức » Nghiên cứu, trao đổi

ĐIỆN THÁI VI CỦA VUA TRẦN QUA VĂN BIA VÀ CÂU ĐỐI TRONG ĐIỆN

FRIday - 28/11/2014 10:41
Điện Thái Vi ở động Vũ Lâm, thuộc xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Động nằm trong hệ thống núi đá vôi Trường Yên ở về phía tây thôn Văn Lâm. Người địa phương gọi là "động", nhưng thực ra đây là một thung lũng, có địa thế phòng ngự lý tưởng. Ba phía tây, nam, bắc đều có núi đá bao bọc, phía đông có sông Ngô Đồng uốn lượn, tạo nên một hào lũy tự nhiên.
Điện Thái Vi ở động Vũ Lâm, thuộc xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình

Điện Thái Vi ở động Vũ Lâm, thuộc xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình

Khu vực chính của điện là một khoảnh đất rộng khoảng sáu sào, xung quanh có bờ đất thấp, phía ngoài còn hai hàng bia đã mờ hết chữ. Trong bờ thành có hai giếng đất mà theo tương truyền là đôi mắt rồng, nước không bao giờ vơi cạn. Phía trái có một gác chuông, phía phải là nhà tổ đã đổ nát. Điện Thái Vi nằm chính giữa. Nơi đây thờ Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông và Hiếu từ Hoàng Thái Hậu. Hiện nay mái điện sụt lở, các hoành phi câu đối hầu hết đều hư hỏng, chỉ còn năm đôi câu đối nguyên vẹn. Trước, sau, hai bên điện đều có bia nhưng đã bị mưa gió thời gian bào mòn, chỉ còn ba tấm bia là có thể đọc được.
Bia thứ nhất gồm hai mặt. Mặt sau ghi công đức. Mặt trước có tên là "Tu tạo Thái Vi cung thần từ thạch bi" (Bia ghi việc tu tạo điện Thái Vi) làm vào ngày 10 tháng 3 năm Ất Mùi niên hiệu Vĩnh Thịnh thứ 10 (1715). Bia có lời minh như sau:
"Điện báu Thái Vi. Lưu truyền cổ tích, Thánh tổ triều Trần, Trải đời tu chữa. Trợ phụ vận nước, Yên giúp muôn dân (...). Năm phúc theo về. Để cho vạn đại, Ức năm dài rộng. Phúc giữ đời sau. Cháu con thịnh vượng" (Thái Vi điện báu, Cổ tích lưu thông, Trần triều thánh tổ, Lịch đại tu sùng, Khuông phù quốc thế, Bảo hữu dân trưng (...). Ngũ phúc lai tòng, Dĩ di vạn đại, Ức tải niên hồng, Khánh lưu miên duệ, Tôn tử hưng long).
Trong bia nói đến việc sửa chữa điện:
"Vào tháng tám mùa thu năm Giáp Ngọ, dân hai giáp Trung và Cật của xã Ô Lâm(1) vì thấy điện quí nguy nga của triều trước nay đã đổ nát hư hỏng bèn dốc lòng cùng nhau sửa chữa (...). Ở điện chính tăng thêm một bậc, dưới dùng cột lim, trên che ngói ống, bốn bên xây tường đá biếc, để cung kính phụng thờ muôn năm. Công danh phúc lộc thêm nhiều như núi, văn nhân tài trí đông đầy tựa rừng, truyền đến vạn đời cho con cháu".
Bia thứ hai cũng hai mặt. Mặt sau ghi công đức và mặt trước có tên là "Tu tạo Thái Vi cung điện thần từ thạch bi". Bia này được làm cùng năm với bia trên nhưng vào tháng 9. Cũng như bia trước, bia này ca ngợi bậc thánh vương. Bài minh có những đoạn:
"Trời mở cảnh ngọc, Đất ứng Côn Luân, Hoàng đế triều Trần, Trấn ngự trung tôn (...), Dân cần quốc đảo, Ứng báo lời hay (...) Thờ phụng sớm hôm, Phúc dành hai giáp, Hưng thịnh cháu con. Cung điện Thái Vi, Hợp cùng trời đất. Mây rồng hội hợp, Bia mãi mãi còn".
Cả hai tấm bia trên đều dựng sau điện do dân làng cùng quan viên hương trưởng hai giáp Trung, Cật xã Ô Lâm, huyện An Khang, phủ Trường An thuê khắc.
Phía dưới điện còn tấm bia bốn mặt, trong đó ba mặt ghi công đức và mặt thứ tư có tên "Tu lý Thái Vi điện bi ký". Đây là một bài ký nói rõ về địa điểm thời điểm dựng điện lần đầu cùng niên đại của những lần sửa chữa sau.
Trước đây "Đền ở xã Văn Lâm tên gọi Thái Vi, nơi đó là đất của các bậc tiên hoàng đế triều Trần đi tu, được xây dựng từ khoảng năm Bảo Phù nhà Trần (1273-1278).
Điện đã trải qua bốn lần sửa chữa:
- Năm Kỷ Sửu niên hiệu Quang Hưng (1589).
- Năm Ất Mùi niên hiệu Vĩnh Thịnh (1715).
- Năm Quí Tỵ niên hiệu Thành Thái (1833).
- Năm Bính Dần niên hiệu Bảo Đại (1926).
Nếu căn cứ vào nội dung tấm bia dựng vào lần sửa chữa cuối cùng này thì hai tấm bia trên được dựng vào lần sửa chữa thứ hai của điện. Lần sửa chữa cuối cùng này được khởi công từ tháng 6 năm 1925, đến tháng 2 năm 1926 hoàn tất. Qui mô sửa chữa được ghi như sau:
"Đền thờ tăng cao lên một bậc, nhà làm nên ba tòa. Tòa đầu rộng năm gian, tòa sau rộng ba gian, tòa thứ ba rộng năm gian. Tất cả đều dùng: xà bằng gỗ lim, cột bằng đá chạm, mái lợp ngói quí, xung quanh xây tường, ngoài xây năm cửa. Hết thảy đều chạm trổ tinh vi đẹp đẽ".
Điện Thái Vi tu tạo lần này quả là đồ sộ so với buổi đầu khi nó chỉ là am tu hành: "Trong ba gian quay về hướng nam tụng niệm, ngoài ba gian thờ tam thanh thượng đế"(2).
Điện Thái Vi hiện nay còn một số câu đối. Chúng tôi xin trích ba đôi câu đối nói lên niềm tự hào của người dân đất Văn Lâm trước sông núi quê hương mình:
“Nam hải thánh thần tây thổ Phật:
Văn Lâm sơn thủy Thái vi từ.”
(Thánh thần vùng Nam hải có đức Phật tây thổ.
Sông núi đất Văn Lâm ta dựng đền Thái Vi).
Và lịch sử nước nhà gắn với những địa danh yêu quý:
Thiên khải thánh minh Lê tiền Lý hậu:
Địa chung thân tú Cối lĩnh Ngô giang.
(Trời mở thánh minh Lê trước Lý sau:
Đất thần hun đúc Sông Ngô, núi Cối).
Đặc biệt là ở đôi câu đối thứ ba, người đọc phần nào thấy được không khí sinh hoạt tại điện Thái Vi thuở ấy:
“Thống nhất sơn hà Thiên Trường phù vương hầu đệ trạch;
Thiên thu hương hỏa Thái Vi cung văn vũ y quan.”
(Nước non một mối các vương hầu dựng phủ đệ ở phủ Thiên Trường;
Hương khói nghìn thu mũ áo quan văn quan vũ ở cung Thái Vi(3).
Phải chăng điện Thái Vi trước đây từng là nơi hội họp bàn các việc cơ mật của vua tôi nhà Trần, những quyết định tối hậu trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông lần thứ nhất? Theo Việt sử tiêu án của Ngô Thì Sĩ thì "Thái Tông là người mến cảnh sơn lâm, ham mê đạo Phật, nhưng chí khí khóang đạt sâu xa". Người đã nhường ngôi báu để về với rừng thiền, nhưng cũng sẵn sàng âu lo toan tính khi Tổ quốc lâm nguy".
Ngoài ra, dưới chân núi Cửa Quyên trên đường đi vào điện có một tấm bia đề là: "Tu lý thạch lộ bi" (Bia ghi việc tu sửa con đường lát đá). Mặt bia đã bị nước ăn rỗ hầu hết, nhưng nội dung vẫn có thể biết được đại lược là: Bia làm vào ngày tốt tháng một năm Hoằng Định thứ năm (1605), sau khi sửa chữa con đường này một năm (nghĩa là con đường này có từ trước và đến năm 1604 được sửa chữa lại). Bia do ông Đinh Văn Miên tự là Mại Am viết. Sau khi ca ngợi vẻ đẹp của vùng này, từ đồng ruộng, núi non, khí hậu đến con người... ông nêu ra lý do chữa đường là để thuận việc đi vào điện và tiện việc thăm nom ruộng đồng.
Như vậy điện Thái Vi dưới con mắt của chúng ta ngày nay thực sự là một di tích đáng quí. Nơi đó đã trải qua nhiều lần sửa chữa, đến nay bia đá vẫn còn ghi. Hơn thế nữa, tấm bia chữa đường ghi việc sửa con đường đi vào viện với lý do bình dị khiến chúng ta thêm trân trọng. Con đường này, theo cuốn Hoa Lư của Nguyễn Thạch Giang thì đầu tiên là do Trần Thái Tông cho mở(4).
Trên đây là một số nét về quang cảnh hiện tại và lịch sử của điện Thái Vi. Nơi ấy đã hơn một lần vua Trần Thái Tông đi tu rồi dùng luôn làm nơi hội họp bàn các việc cơ mật của đất nước. Nơi mà ở con người Trần Thái Tông có hai bậc hiền tài đã bổ sung và hỗ trợ cho nhau: Vị Hoàng đế triết gia có tâm hồn thi sĩ và vị Tướng quân có đại lược hùng tài !

HỒNG CẨM



-------------------
Chú thích:
(1) Ô Lâm: xưa kia nơi đây là rừng cây um tùm nhiều quạ đến làm tổ, nên gọi là Ô Lâm (Rừng quạ). Sau đổi là Văn Lâm.
(2) Dẫn theo Hoa Lư của Nguyễn Thạch Giang, tr.68.
(3) Ba câu đối trên được các tác giả viết vào năm 1962, là năm trùng tu Điện Thái Vi lần cuối.
(4) Hoa Lư, Sách đã dẫn, tr.70./.
 
Total notes of this article: 0 in 0 rating
Click on stars to rate this article
Comment addYour comments
Anti-spam codeRefresh

Newer articles

Older articles

 

LỜI NGỎ

Website đang trong quá trình thử nghiệm, điều hành phi lợi nhuận bởi các tình nguyện viên. Mọi ý kiến đóng góp của quý vị xin gửi về: vannghesontay@gmail.com; hoặc gọi theo số: 0904930188 

quỹ
Thông báo tên miền trang Văn nghệ Sơn Tây
Bảng đối chiếu triều đại Việt Nam và triều đại Trung Quốc